عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

24

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

از روى يك نسخهء ديگر ناقص نقل كرده ، كه سقطاتى داشت ، و معلوم است كه نسخهء كامل و جامعى را در دست نداشته‌اند : در طرز نوشتن اين نسخه برخى مميزات قديم رسم الخط فارسى محفوظ مانده ، مانند نوشتن پ - گ - چ به شكل ب - ك - ج - كه نويسندهء نسخهء دوم گاهى آن را به شكل كنونى آن پ - گ - چ نوشته است . ولى چون هر دو كاتب هندى بوده و بر زبان احاطتى نداشته‌اند ، غلطىهاى فراوان در هر دو نسخه موجود است ، و يا شايد اغلاط نسخهء منقول عنها نيز بدين نسختين سرايت كرده باشد ، كه من در پاورقىها اكثر اين اختلافات نسخ و ممسوخات را نشان داده‌ام ، و براى قرائت خويش دليلى گفته‌ام . و اگر تصحيح من مبنى بر حدس است ، آن را هم اشاره كرده‌ام . در هر دو نسخه علاوه بر ممسوخات لغوى ، در نقل اعلام و اماكن نيز سهوهايى روى داده است ، و از ملاحظهء آن توان گفت : كه از نسخهء اصيل و قديم كتاب ، در طول پنج قرن نسخه‌بردارى زيادى به عمل آمده ، و در هر مرحله سهوهاى كاتبان بر ممسوخات آن افزوده است . زيرا اگر نسخهء كيمبريج از يك نسخهء قديم و اصيل كتاب نقل مىشد ، اين قدر سقطات و مغلوطات در آن راه نمىيافت . كاتب نسخهء كيمبريج شايد به زبان فارسى نمىفهميد و يا نهايت بىسواد لا ابالى بود ، زيرا برخى از مطالب حاشيهء نسخهء منقول عنها را در متن كتابت خود آورده و عبارات روان كتاب را مختل كرده است ، و من در بسا موارد اين گونه اختلاطها را در پاورقىهاى كتاب شرح داده و اضافات كاتب را از متن حذف كرده‌ام . همچنين در هر دو نسخه برخى كلمات را بدون نقاط نوشته‌اند ، و ازين هم بر مىآيد ، كه كاتبان ناقل اشكال بودند نه دراك معانى و مفاهيم . پس براى تصحيح چنين متن مغشوش ، مراجعه به كتابهاى ديگر لازم است ، و بنابر اين كوشيده‌ام : در چنين موارد به كتابهايى كه داراى همين مطالب است رجوع شود . و كلمات و مطالب مغلوطه از روى آن تصحيح گردد ، كه سراپاى كتاب در پاورقىها نمودار اين سعى است .